Yüzyıllarca sömürdüğü Afrika ülkeleriyle siyasi ve askeri ilişkilerini koparmayan Fransa, Mali, Nijer, Burkina Faso’nun ardından bölgedeki yakın müttefikleri Çad, Senegal ve Fildişi Sahili’nden de askerlerini çekmeye başladı.
Yükselen kıta Afrika’da Fransa aleyhine esen rüzgar, özellikle Paris’in askeri iş birliklerine ciddi anlamda darbe vuruyor. Çad ve Senegal’den gelen peşi sıra haberler, Fransa için “Afrika kışı”nın devam edeceğini gösteriyor.
Çad hükümeti, 28 Kasım 2024’te Fransa ile imzalanan savunma sanayisi ve güvenlik alanındaki işbirliğini güçlendirmeyi amaçlayan anlaşmayı iptal etme kararı aldığını duyurdu.
Ardından Fransız savaş uçakları ve askeri birlikleri ülkeyi terk etmeye başladı.
Fransız askerlerinin konuşlu olduğu Faya Askeri Üssü, Çad ordusuna 26 Aralık’ta teslim edildi.
Başkent Encemine’deki Adji Kossei Üssü’nün de 31 Ocak’ta Çad ordusuna teslim edilmesiyle Fransa’nın Çad’daki askeri varlığının tamamen sona erdirilmesi planlanıyor.
Öte yandan Çad’ın Fransa ile savunma işbirliği anlaşmasını feshetmesinin hemen ardından ise Senegal Cumhurbaşkanı Bassirou Diomaye Faye’ın ülkesindeki daimi Fransız üssünü kapatmak istemesi, Fransa’nın eski sömürgeleri üzerindeki etkisinin giderek zayıfladığını bir kez daha gözler önüne serdi.
Diğer taraftan Çad ve Senagal’in ardından bir adımda Paris’in bölgedeki önemli müttefiki Fildişi Sahili’nden geldi. Fransa’nın yakın müttefiki Fildişi Sahili Cumhurbaşkanı Alassane Ouattara, ülkedeki Fransız üssünün ocak ayında Fildişi Sahili ordusuna devredileceğini duyurdu.
Fransa’nın Afrika’daki askeri üsleri
Fransa’nın halihazırda Afrika’da Cibuti, Çad, Gabon, Fildişi Sahili ve Senegal’de kalıcı askeri üssü bulunuyor.
Fransa’nın en önemli üssü olarak değerlendirilen Cibuti’de bin 500, Çad’da bin, Fildişi Sahili’nde 600, Gabon ve Senegal’de 350 Fransız askeri görev yapıyor.
Resmen açıklanmasa da Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Afrika Özel Temsilcisi Jean-Marie Bockel’in hazırladığı ve Macron’a sunduğu raporda bu üslerde asker sayısının azaltılması tavsiyesinin yer aldığı belirtiliyor.
Rapora göre Çad’daki asker sayısı 300’e, Gabon, Fildişi Sahili ve Senegal’deki asker sayısı da 100’e indirilebilir. Raporda Cibuti’de 1977’de kurulan Encemine’deki askeri üsse ilişkin herhangi bir asker azaltma tavsiyesi yer almıyor.
Paris kızgın: Macron Afrikalıları suçluyor
Fransa Cumhurbaşkanı Emanuel Macron, Afrika’daki Fransız askerlerinin çekilmesine ilişkin bazı açıklamalarda bulundu.
Fransa’nın Afrika’dan “çekilmediğini”, aksine yeni bir düzenle yoluna devam edeceğini belirten Macron, tarihsel bağları ışığında Afrika’ya taşınmayı kendilerinin seçtiğini ve bölgedeki askeri darbelerin sonunda bazılarından ayrılma kararı aldıklarını söyledi.
Macron, Afrika’da 2013’ten bu yana terörle mücadele için çok çalıştıklarını vurgulayarak “Ancak Afrikalı liderler bize bu konuda teşekkür etmeyi unuttu. Fransız ordusu bu bölgede konuşlanmamış olmasaydı bugün hiçbiri egemen bir devlet olamazdı.” değerlendirmesinde bulundu.
Fransa’nın bazı Afrika ülkelerinden darbe nedeniyle ayrıldığının, bazı ülkelerde de askeri varlığını yeniden düzenlemeye karar verdiğinin altını çizen Macron, “Afrikalı liderlere varlığımızı yeniden düzenlemeyi teklif ettik. Nezaket icabı da bu açıklamayı onların yapmasına izin verdik ancak bu nezaketimiz ‘Afrika’dan kovuldular’ yorumlarına neden oldu.” ifadelerini kullandı.
Macron’a cevap geldi: Fransa’nın gücü yok
Senegal’de Başbakan Ousmane Sonko, Fransa Cumhurbaşkanı Macron’un açıklamalarına cevap verdi.
Sonko, Senegal’deki Fransız üssünün kapatılmasına ilişkin kararın kendileri tarafından alındığının altını çizerek, “Senegal için bu iddia tamamen yanlış. Konuya ilişkin bugüne kadar hiçbir müzakere yapılmadı ve Senegal aldığı kararla, özgür, bağımsız ve egemen bir ülke olarak kendi iradesini kullandı.” ifadelerini kullandı.
Macron’un, “Fransa asker bulundurmasaydı bugün hiçbir Afrika ülkesi bağımsız olamazdı.” açıklamasına da değinen Sonko, Fransa’nın Afrika’da güvenliği ve egemenliği sağlayabilecek meşruiyet ve gücü olmadığını belirtti.
Sonko, Fransa’nın iddia ettiği gibi bölgede güvenliği sağlamanın aksine Libya gibi bazı ülkelerin istikrarsızlaştırılmasına sebep olarak Sahel’in güvenliğinde faciaya yol açtığını vurguladı.
Macron’un, Afrikalı liderlerin “Fransa’ya teşekkür etmeyi unuttukları” yönündeki ifadesine de İkinci Dünya Savaşı’ndan bir örnekle yanıt veren Sonko, “İkinci Dünya Savaşı’nda, Fransa saflarında zorla seferber edilen, kötü muamele gören ve nihayetinde ihanete uğrayan Afrikalı askerler olmasaydı Fransa belki de bugün hala Almanya’nın olurdu.” ifadesine yer verdi.
“Fransız kışı”
Mali’de 2020’de Assimi Goita önderliğinde yapılan askeri darbe sonrası Fransa’nın 2013’ten bu yana ülkede yürüttüğü askeri operasyonlar tartışma konusu oldu.
Mali, Şubat 2022’de yaklaşık 5 bin Fransız askerinin görev yaptığı Barkhane Operasyonu unsurlarının topraklarından bir an evvel ayrılmasını talep etti ve Mayıs 2022’de de Fransa ile savunma alanındaki işbirliklerini feshetti.
Fransa, Mali’deki Gao askeri üssünü de kapatmak zorunda kaldı.
Burkina Faso’da da Eylül 2022’de yönetime el koyan İbrahim Traore önderliğindeki askeri yönetim, Ocak 2023’te hem Fransa ile askeri işbirliği anlaşmasını feshetti hem de Fransa’nın Vagadugu Büyükelçisi Luc Hallade’i sınır dışı etti.
Şubatta da Sabre Operasyonu kapsamında konuşlu 400 Fransız askeri, Burkina Faso’nun talebiyle ülkeden ayrıldı.
